Het is 1550, ergens in een Nederlands dorp. In de herberg zit een muzikant met zijn luit. Hij speelt een liedje dat zijn grootvader hem leerde, maar hij heeft er een eigen draai aan gegeven. De mensen zingen mee, sommigen improviseren een tweede stem. Niemand vraagt zich af wie de “eigenaar” van dit liedje is. Muziek is er gewoon, zoals de lucht die je inademt.
Dit was de realiteit voor duizenden jaren. Muziek was een gemeenschapsgoed, een vorm van emotionele communicatie die iedereen kon gebruiken. Elk dorp had zijn eigen muzikanten, elk feest zijn eigen liedjes. Muziek was verweven met het dagelijks leven: bij bruiloften, begrafenissen, oogstfeesten en gewoon op een doordeweekse avond in de kroeg.
De Grote Roof: Hoe technologie muziek kidnappte
Maar dan gebeurt er iets opmerkelijks. Op 6 november 1919 verzorgt een Nederlander genaamd Hanso Idzerda vanuit zijn eigen woonhuis de allereerste commerciële radio-uitzending ter wereld. Hij draait “Turf in je ransel” en nog wat andere nummers. Het lijkt een onschuldig experiment, maar het is het begin van een revolutie die muziek voorgoed zal veranderen.
Binnen tien jaar heeft bijna elk huishouden een radio. Mensen luisteren niet meer naar de lokale muzikant in de herberg, maar naar dezelfde artiesten die door de hele wereld worden uitgezonden. En dat is het moment waarop muziek begint te centraliseren.
Van duizenden muzikanten naar een handjevol sterren
Wat er daarna gebeurt, is eigenlijk een vorm van diefstal - niet van geld, maar van mogelijkheden. Waar vroeger duizenden lokale muzikanten in hun eigen gemeenschap konden spelen, ontstaat er nu een systeem waarin een selecte groep artiesten miljoenen verdient, terwijl de rest buiten de boot valt.
De oorlog maakt het af
Tijdens de Tweede Wereldoorlog gebeurt er iets dat deze ontwikkeling versnelt. De Duitse bezetter verbiedt livemuziek in veel cafés. In plaats daarvan gaan deze etablissementen grammofoonplaten draaien - en zo ontstaat het concept van de ‘discotheque.’
Dit keerpunt wordt na de oorlog nooit meer teruggedraaid. Muziek in cafés wordt niet langer live uitgevoerd door aanwezige muzikanten, maar afgespeeld vanaf platen. De lokale muzikant is zijn podiuum verloren, zijn publiek, zijn bestaansrecht.
Het wapen van de elite: Auteursrechten
Om de nieuwe orde te beschermen, wordt er een wapen ingezet: het auteursrecht. Oorspronkelijk bedoeld om makers te beschermen, worden auteursrechten een instrument om controle uit te oefenen en rijkdom te concentreren.
Een van de meest schrijnende voorbeelden is de zaak van The Verve. In 1997 brengt deze Britse band “Bitter Sweet Symphony” uit, een van de grootste hits van de jaren ’90. Het nummer bevat een sample van vier seconden uit een orkestrale versie van een Rolling Stones-nummer.
Het resultaat? The Verve moet alle royalty’s afstaan aan Mick Jagger en Keith Richards. De band verdient naar schatting slechts $1000 aan een van hun grootste hits. Pas in 2019 - meer dan 22 jaar later - worden de rechten teruggegeven aan de band.
De ironie? De vijf noten waar het om draaide waren niet eens door Jagger en Richards geschreven, maar door een orkestrator die nooit werd gecrediteerd.
Dit is geen uitzondering. Dit is het systeem. Een systeem waarin een handjevol mensen enorm rijk wordt door muziek - die oorspronkelijk een gemeenschapsgoed was - te claimen als privébezit.
De betekenis van “amateur”: Doen uit liefde
Hier moeten we even stilstaan bij een belangrijk woord: amateur. In het Nederlands heeft dit woord een negatieve bijklank gekregen. Een amateur is iemand die iets niet goed kan, een knoeier. Maar niets is minder waar.
“Amateur” komt van het Latijnse woord “amator,” wat simpelweg “liefhebber” betekent - iemand die iets doet uit liefde voor de zaak zelf, niet voor geld of roem. Toen het woord in 1784 in het Engels werd geïntroduceerd, betekende het “iemand die een smaak heeft voor een kunst, maar het niet professioneel beoefent.”
Een amateur is dus iemand die muziek maakt omdat hij of zij het leuk vindt. Niet omdat het een beroep is. Niet voor de roem. Niet voor het geld. Maar uit pure liefde voor muziek als emotionele communicatie.
En precies die groep - de liefhebbers, de hobbyisten, de parttime muzikanten - is een eeuw lang buitengesloten geweest. Het systeem had geen plaats voor hen. Je was óf een superster, óf je was niets.
De cirkel sluit: AI geeft muziek terug aan de mensen
En nu, in 2025, gebeurt er iets opmerkelijks. Kunstmatige intelligentie - vaak gezien als een bedreiging - blijkt juist de bevrijder te zijn. AI-tools maken het mogelijk dat letterlijk iedereen muziek kan maken, zonder enige muzikale kennis of training.
60 miljoen nieuwe muzikanten
De cijfers zijn verbluffend. In 2024 gebruikten 60 miljoen mensen AI om muziek te creëren. Dat zijn geen professionele muzikanten - dat zijn liefhebbers, hobbyisten, mensen die altijd al muziek wilden maken maar nooit de middelen of training hadden.
Neem Oliver McCann, een Britse visual designer zonder enige muzikale achtergrond. Hij gebruikt AI om muziek te maken onder de naam “imoliver.” Zijn eigen woorden: “I have no musical talent at all. I can’t sing, I can’t play instruments.” Toch tekende hij vorig jaar een contract met een platenlabel nadat een van zijn tracks 3 miljoen streams haalde.
Of neem de onafhankelijke componist die zijn soundtrack-output met 60% verhoogde door gebruik te maken van AI-tools, wat hem rollen opleverde in drie nieuwe indie-films.
Dit zijn geen uitzonderingen. Dit is de nieuwe realiteit. AI democratiseert muziekcreatie op een manier die we sinds de pre-radio tijd niet meer hebben gezien.
De Grassroots revival
En er gebeurt nog iets opmerkelijks. Terwijl AI muziekcreatie toegankelijk maakt, zien we ook een fysieke revival van kleinschalige, lokale muziekpodia - de zogenaamde “grassroots venues.”
In Nederland zien we vergelijkbare ontwikkelingen. Het Back to Basics Festival in Oudeschoot is een kleinschalig festival dat specifiek beginnende bandjes laat optreden “zodat ze live ervaring op kunnen doen.” Podium Eekhout in Zwolle presenteert zich als platform voor “kleinschalige amateurkunst.”
Op muzikantenbanken staan duizenden advertenties van mensen die bandleden zoeken voor kleinschalige optredens. De toon is vaak expliciet gericht op plezier en gemeenschap: “De bedoeling is om er voornamelijk plezier in te hebben.”
De paradox: Technologie maakt menselijkheid terug mogelijk
Hier ontstaat een fascinerende paradox. AI - vaak gezien als de ultieme bedreiging voor menselijke muzikanten - maakt het juist mogelijk voor een nieuwe generatie van lokale, kleinschalige muziekmakers om te floreren.
Hoe? Door de productiekosten drastisch te verlagen. Waar het inhuren van sessiemuzikanten EUR200-500 per sessie kost en studiotijd tot EUR1.000 per dag kan oplopen, kunnen mensen nu met AI-tools professioneel klinkende muziek maken voor een fractie van de prijs.
Dit betekent dat meer mensen muziek kunnen maken en delen. En waar maken ze die muziek? Niet voor de grote platenlabels of de mainstream radio, maar voor hun lokale gemeenschap, voor grassroots venues, voor YouTube-kanalen en Spotify-playlists.
Muziek keert terug naar waar het thuishoort: bij de mensen zelf.
Waarom de elite bang is (en waarom dat goed nieuws is)
Natuurlijk hoor je ook andere geluiden. Beroemde artiesten zoals Billie Eilish en Nicki Minaj hebben een open brief ondertekend tegen AI. Grote platenlabels spannen rechtszaken aan tegen AI-bedrijven.
Maar laten we eerlijk zijn: deze groep heeft het meest te verliezen. Niet alleen financieel, maar ook qua controle over de muziekindustrie. Ze verdedigen een systeem waarin zij miljoenen verdienen terwijl de overgrote meerderheid van muzikanten niet eens van hun muziek kan leven.
Onderzoek toont aan dat vooral beginnende en onafhankelijke muzikanten AI juist omarmen. 87% van de muzikanten gebruikt AI al in een deel van hun creatieve proces. 51% van beginners gebruikt AI-songenerators, vergeleken met slechts 25% van professionals.
Voor deze groep is AI geen bedreiging, maar een bevrijding. Ze hadden toch al geen duurzaam inkomen uit muziek. Nu kunnen ze eindelijk hun muzikale ideeën realiseren zonder de financiële en technische barrières die hen altijd tegenhielden.
Terug naar de Emotie
En dat brengt ons terug bij waar we begonnen: muziek als emotionele communicatie.
Een eeuw lang is muziek gegijzeld geweest door een klein clubje elite die er vooral heel rijk mee wilde worden. Auteursrechten, platenlabels, distributiedeals - het draaide allemaal om controle en geld, niet om de emotie die muziek kan overbrengen.
Nu krijgt muziek zijn vrijheid weer terug. Iedereen kan de emotie die muziek brengt weer vrij gebruiken in hun eigen communicatie. Het gaat nu weer om de liefde voor emotionele communicatie, in plaats van de elitaire exploitatie daarvan.
We zijn niet helemaal terug bij de dorpsmuzikant van 1850. De technologie is anders. Maar de essentie is hetzelfde: muziek is weer toegankelijk voor iedereen die het wil maken. Niet voor geld. Niet voor roem. Maar uit liefde - als echte amateur, in de oorspronkelijke betekenis van het woord.
Praktische tips: Zo profiteer je van de nieuwe muziekvrijheid
Of je nu docent bent die leerlingen wil inspireren, ouder die samen met je kinderen muziek wil maken, of zzp-er die content nodig hebt voor je bedrijf - de nieuwe muziekwereld biedt ongekende mogelijkheden. Hier zijn concrete tips om te beginnen:
Voor ouders en hun gezin
Maak samen muziek met je kinderen
- Gebruik gratis AI-tools zoals Suno of Udio om samen liedjes te maken
- Laat je kinderen hun eigen verhalen omzetten in muziek
- Maak een “gezinshit” voor verjaardagen of familiefeesten
- Kosten: gratis tot EUR10 per maand voor premium versies
Leer je kinderen over muziekgeschiedenis
- Gebruik AI om verschillende muziekstijlen te verkennen
- Maak samen een liedje in de stijl van verschillende tijdperken
- Bespreek het verschil tussen “amateur” (liefhebber) en “professional”
Voor docenten
Integreer muziek in je lessen
- Laat leerlingen gedichten omzetten in liedjes met AI
- Gebruik muziek om historische gebeurtenissen te illustreren
- Organiseer een “grassroots concert” op school met leerlingenbands
- Bespreek de ethiek van AI en auteursrechten in de klas
Ondersteun muzikale talenten
- Verwijs leerlingen naar lokale grassroots venues
- Organiseer open podium-momenten op school
- Moedig samenwerking aan tussen muzikale en niet-muzikale leerlingen
Voor werknemers en ZZP-ers
Gebruik AI-muziek voor je content
- Maak unieke achtergrondmuziek voor video’s en presentaties
- Genereer jingles voor podcasts of bedrijfsvideo’s
- Bespaar honderden euro’s op stockmuziek-licenties
- Let op: gebruik alleen AI-muziek waarbij je de commerciële rechten hebt
Ontwikkel een nieuwe vaardigheid
- Volg online cursussen over AI-muziekproductie
- Experimenteer met verschillende AI-tools (veel hebben gratis versies)
- Bouw een portfolio op voor eventuele bijverdiensten
Voor iedereen: Word actieve muziekliefhebber
Ondersteun lokale muziek
- Bezoek grassroots venues in je buurt
- Koop kaartjes voor beginnende bands
- Deel muziek van lokale artiesten op social media
Sluit je aan bij de gemeenschap
- Zoek op muzikantenbanken naar mensen om mee te jammen
- Start een hobbybandje (leeftijd en niveau doen er niet toe!)
- Bezoek open podium-avonden, ook als je zelf niet optreedt
Experimenteer zonder druk
- Gebruik AI om muziekideeën uit te proberen zonder technische kennis
- Maak muziek voor jezelf, niet voor succes of geld
- Deel je creaties alleen als je dat wilt - er is geen verplichting
Blijf kritisch maar open
- Begrijp dat AI een hulpmiddel is, geen vervanging van menselijkheid
- Waardeer zowel AI-geassisteerde als volledig menselijke muziek
- Steun systemen die muzikanten eerlijk belonen
- Vier de democratisering van muziek als gemeenschapsgoed
Concrete tools om mee te beginnen
Gratis/Goedkoop:
- Suno (www.suno.ai): Maak complete liedjes met tekst
- Udio (www.udio.com): Vergelijkbaar met Suno, andere stijl
- BandLab (www.bandlab.com): Combineer AI met eigen opnames
- Soundraw (www.soundraw.io): Genereer achtergrondmuziek
Voor gevorderden:
- AIVA (www.aiva.ai): Klassieke en filmmuziek
- Amper Music (www.ampermusic.com): Voor content creators
- Mubert (www.mubert.com): Real-time generatieve muziek
Het belangrijkste: Geniet ervan!
Vergeet niet waar het om gaat: muziek is emotionele communicatie. Het is een manier om te voelen, te delen, te verbinden. Of je nu AI gebruikt of een gitaar, of je nu optreedt voor duizenden of alleen voor je kat - als je muziek maakt uit liefde, ben je een echte amateur. En dat is iets om trots op te zijn.
De dorpsmuzikant van 1850 zou versteld staan van de technologie die we nu hebben. Maar hij zou de essentie herkennen: mensen die samen muziek maken, niet voor geld of roem, maar omdat het gewoon fijn is.
Welkom in de nieuwe muziekwereld. Of eigenlijk: welkom terug in de oude muziekwereld, maar dan met 21e-eeuwse middelen.
De muziek is weer van iedereen. Wat ga jij ermee doen?
Dit artikel is gebaseerd op deze research.