Amerika en China voeren een felle strijd om de toekomst van kunstmatige intelligentie. Beiden investeren honderden miljarden in de technologie die de komende decennia bepalend zal zijn voor economische en militaire macht. En wij? Wij staan er tussenin - en krijgen klappen van beide kanten.
Een telefoontje dat miljarden kostte
In 2019 krijgt ASML-topman Peter Wennink een telefoontje uit Washington. De boodschap is kort maar krachtig: stop met het leveren van jullie meest geavanceerde machines aan China. De EUV-machines - gigantische apparaten ter waarde van 185 miljoen dollar per stuk, die nodig zijn om de kleinste en snelste computerchips te maken - mogen niet langer naar Chinese fabrieken.
Wennink weet direct wat dit betekent. China is op dat moment goed voor bijna de helft van ASML’s omzet: ongeveer 15 miljard dollar per jaar. Het bedrijf uit Veldhoven is wereldwijd de enige producent van deze machines. Een monopolie dat het nu moet opgeven, niet uit eigen keuze, maar onder druk van de Amerikaanse regering.
Wat toen begon als een ’tijdelijke maatregel’ in de strijd om technologische superioriteit, heeft zich ontwikkeld tot een kostbare blunder. Vijf jaar later is de schade duidelijk: Nederland verliest miljarden, China wordt sterker, en Europa kijkt machteloos toe.
Tussen twee supermachten
Terwijl Amerika en China voluit investeren in kunstmatige intelligentie en de nieuwste technologie, staat Europa er als een ongemakkelijk buitenbeentje bij te lachen. Waar hebben we het in Brussel over? De EU AI Act - wetgeving die innovatie afremt in plaats van bevordert. Alleen Frankrijk durft met Mistral AI de race aan te gaan, maar verder?
We zijn al volledig afhankelijk van de Verenigde Staten. Denk maar eens na: welke online dienst gebruik je die níet Amerikaans is? Google voor zoekopdrachten. Facebook en Instagram voor social media. Amazon voor cloud services. Microsoft voor je besturingssysteem. Apple voor je telefoon. Netflix voor entertainment. Zelfs de kaarten op je navigatie komen van Google Maps.
En nu dreigen we ook de boot te missen in de AI-revolutie - de technologie die de komende decennia bepalend zal zijn voor economische macht.
Om het nog erger te maken: Amerika vraagt Nederland om mee te helpen in hun strijd tegen China. En dat kost ons, letterlijk, miljarden.
De ASML-paradox: van monopolie naar concurrent
Laten we terugkeren naar dat telefoontje aan Peter Wennink. ASML produceert EUV-machines - dat staat voor Extreme Ultraviolet lithografie. Deze machines gebruiken ultraviolet licht om minuscule patronen op computerchips te etsen. Hoe kleiner die patronen, hoe sneller en krachtiger de chip.
Jarenlang was ASML de énige ter wereld die deze technologie beheerste. Chinese chipfabrikanten zoals SMIC waren volledig afhankelijk van Nederlandse machines om moderne chips te maken.
De Amerikaanse strategie leek simpel: blokkeer China’s toegang tot deze machines, en ze kunnen niet meekomen in de technologische race. Het land zou generaties achterop raken.
Maar China had andere plannen.
“The technology restrictions are forcing innovation in unexpected directions. We’re watching China develop alternative pathways we hadn’t fully anticipated.”
- Christophe Fouquet, ASML CEO (januari 2024)
In een zwaar beveiligd laboratorium in Shenzhen begon wat insiders ‘China’s Manhattan Project’ noemen. Een team van wetenschappers, waaronder voormalige ASML-ingenieurs, kreeg één opdracht: bouw onze eigen EUV-machine.
In december 2025 - slechts zes jaar na het eerste exportverbod - bevestigde Reuters wat velen vreesden: China heeft een werkend prototype. De machine vult bijna een hele fabriekshal, maar hij werkt. Het genereert het cruciale ultraviolette licht dat nodig is om moderne chips te maken.
De cijfers liegen niet. In 2024 was China nog goed voor 49 procent van ASML’s omzet - bijna 15 miljard dollar. Eind 2025 is dat gezakt naar 20 procent. ASML verwacht een “significant decline” in 2026. We praten over een omzetverlies van miljarden euro’s voor Nederland’s grootste tech-bedrijf.
Maar het wordt nog erger. Peter Wennink, die inmiddels met pensioen is, had het al voorspeld:
“Het blokkeren van Chinese toegang tot westerse technologie zal leiden tot versnelde interne ontwikkeling.”
- Peter Wennink, ex-ASML CEO
China verliest niet alleen de afhankelijkheid van ASML - ze worden binnenkort een concurrent. Een markt van 15 miljard dollar per jaar verdwijnt, en daar komt een nieuwe speler bij die tegen lagere prijzen kan produceren.
Nederland’s minister Vincent Karremans vatte het dilemma perfect samen:
“We moeten een balans vinden tussen onze veiligheidsbelangen en onze economische relaties. De exportbeperkingen hebben gevolgen voor Nederlandse bedrijven.”
Die ‘gevolgen’ zijn miljarden euro’s aan gemiste omzet, en een technologische voorsprong die verdampt.
Nexperia: de chipcrisis die niemand wilde
Als het verhaal van ASML al pijnlijk is, dan is de Nexperia-saga ronduit tragisch.
Nexperia, met hoofdkantoor in Nijmegen, maakt niet de meest geavanceerde chips. Ze produceren de simpele chips - diodes, transistors, basis-onderdelen - die in vrijwel elk elektronisch apparaat zitten. Denk aan de chips in je autosleutels, airbags, ruitenwissers en verlichting. Niet sexy, maar absoluut onmisbaar.
Het bedrijf is sinds 2019 in Chinese handen, eigendom van Wingtech Technology. Dat was geen probleem, totdat Washington belde.
September 2025: Onder Amerikaanse druk grijpt de Nederlandse regering in. Met een stoffige wet uit de Koude Oorlog neemt minister Karremans de controle over Nexperia over. De Chinese CEO wordt geschorst. Officiële reden: “governance-tekortkomingen” en bedreiging van de Europese veiligheid.
Oktober 2025: China slaat terug. Het Ministry of Commerce verbiedt álle exports vanuit Nexperia’s Chinese fabrieken. En dat is een probleem, want 70 procent van Nexperia’s productie gebeurt in China.
Binnen enkele weken waarschuwen Volkswagen, Volvo, BMW, Mercedes, Honda en Nissan voor productiestops. De Europese auto-industrie heeft slechts weken voorraad van deze simpele maar cruciale chips. Zonder Nexperia-onderdelen staan de assemblagelijnen stil.
De ironie is pijnlijk. Nederland wilde de chipvoorziening veiligstellen. Het resultaat: een wereldwijd chiptekort dat Europa het hardst treft. Duizenden banen bedreigd. Miljarden aan economische schade.
Een ontmoeting tussen Trump en Xi Jinping op de G20-top in Busan bracht gedeeltelijk soelaas. China hief de exportban deels op, Nederland trok terug. Maar de schade is al aangericht. Het vertrouwen is weg, de supply chains zijn verstoord, en Europa heeft bewezen hoe kwetsbaar het is.
Wingtech’s woordvoerder noemde het “self-inflicted” - zelf toegebracht. Moeilijk om het daar niet mee eens te zijn.
DeepSeek: hoe beperkingen tot innovatie leiden
En dan is er nog het verhaal van NVIDIA en DeepSeek - misschien wel het meest verrassende van alle drie.
NVIDIA maakt de krachtigste AI-chips ter wereld. Hun H100 en H200 processors zijn essentieel voor het trainen van geavanceerde kunstmatige intelligentie, zoals ChatGPT. Zonder deze chips was het volgens experts “onmogelijk” om competitieve AI te ontwikkelen.
In 2022 verbood de Biden-administratie de export van deze chips naar China. Het doel: voorkomen dat China’s AI-capaciteiten te sterk worden. Houd ze minstens één generatie achter in chiptechnologie.
Maar toen gebeurde iets opmerkelijks.
In januari 2025 lanceerde DeepSeek - een Chinese AI-startup - een model dat moeiteloos concurreert met ChatGPT. Het bijzondere: ze hadden het gebouwd met oudere, minder krachtige chips. De chips die Washington niet gevaarlijk genoeg vond om te verbieden.
“Restrictions on advanced chips forced us to innovate more efficiently. We proved that intelligence isn’t just about hardware power.”
- Liang Wenfeng, oprichter DeepSeek
DeepSeek bewees dat je geen toegang tot de nieuwste technologie nodig hebt als je slim genoeg bent. Ze ontwikkelden efficiëntere algoritmes - softwarecode die meer kan met minder rekenkracht. China’s wetenschappers waren gedwongen om creatiever te zijn, en dat werkte.
NVIDIA’s CEO Jensen Huang had het jaren eerder al voorspeld:
“If we are not allowed to sell to China, we will lose a significant market opportunity and China will develop its own solutions.”
- Jensen Huang, NVIDIA CEO
En dat is precies wat gebeurde. In december 2025 draaide Trump het beleid om: NVIDIA mag weer H200-chips naar China verkopen. Maar met een bizarre voorwaarde: Amerika krijgt 25 procent van de verkoopopbrengst.
Te laat. China heeft die chips niet meer nodig. De markt is verkeken, de innovatie is geforceerd, en het momentum is verschoven.
Europa: toeschouwer in de eigen achtertuin
Terwijl Amerika en China de strijd aangaan, blijft Europa kijken. We hebben geen Google, geen Meta, geen NVIDIA, geen grote AI-spelers - behalve het Franse Mistral, dat dapper probeert mee te doen.
De EU AI Act was bedoeld om de Europese burger te beschermen tegen de gevaren van AI. Het resultaat: een woud aan regels dat innovatie afremt terwijl de concurrentie doorraast.
Nederland wordt gebruikt als pion in een geopolitiek schaakspel. ASML mag niet meer leveren aan China - verlies: 15 miljard dollar per jaar. Nexperia wordt overgenomen omdat Washington dat wil - resultaat: chipcrisis, autobranche onderuit en diplomatiek conflict. En intussen zien we hoe elke beperking China alleen maar sterker maakt.
De vraag is niet langer óf China ons inhaalt, maar wanneer. En terwijl dat gebeurt, betalen wij de rekening.
Moeten we kiezen voor USA, China of onszelf?
We staan voor een fundamentele keuze.
Optie 1: USA blijven volgen.
Dat betekent meer verliezen verwachten. Meer ASML-omzet die verdampt. Meer Nexperia-crises. Meer gemiste kansen. Washington ziet Europa als instrument in hun strijd tegen China, niet als partner met eigen belangen. De afgelopen vijf jaar hebben dat pijnlijk duidelijk gemaakt.
Optie 2: China kiezen.
Dat is geopolitieke zelfmoord. Europa zou afhankelijk worden van Peking in plaats van Washington, en daarmee ruillen we één meester in voor een andere. Bovendien: onze democratische waarden en mensenrechten botsen fundamenteel met het Chinese regime.
Optie 3: Onszelf kiezen.
Europese technologische soevereiniteit. Onze eigen AI-bedrijven, onze eigen chipfabrieken, onze eigen cloudinfrastructuur. Het klinkt aantrekkelijk, maar vereist enorme investeringen en politieke wil die we tot nu toe niet hebben getoond. Kunnen we het überhaupt nog inhalen?
De ironie is dat we door Amerika’s opdrachten uit te voeren, China alleen maar sterker maken. Elke beperking dwingt Chinese wetenschappers tot innovatie. Elke exportban versnelt hun zoektocht naar alternatieven.
Minister Karremans sprak over een balans tussen veiligheid en economie. Maar we hebben tot nu toe vooral verloren op beide fronten: onze economie krimpt, en China wordt minder afhankelijk en dus minder te beïnvloeden.
De komende jaren zullen cruciaal zijn. Europa moet kiezen: blijven we de hulptroepen van Washington, of durven we een eigen weg te bewandelen? Want één ding is zeker: doorgaan zoals nu kost ons niet alleen miljarden - het kost ons onze toekomst.
Bronnen
- Reuters – Dutch government excludes most ASML sales to China from ‘dual use’ export data
- CNBC – Dutch government takes control of Chinese-owned chipmaker Nexperia
- Financial Times – “Nexperia fabriek in Nederland draait weer op volle toeren”
- Bloomberg – “China retaliates with rare earth export controls”
- ZDNET – How DeepSeek’s new way to train advanced AI models could disrupt everything
- MIT Technology Review – “The real cost of DeepSeek’s AI breakthrough”
- Reuters – “EU considers anti-coercion measures over chip restrictions”
- Nikkei Asia – “TSMC builds backup capacity outside Taiwan”
- The Economist – “The new semiconductor cold war”
- The Register – Huawei’s new notebook shows China’s SMIC years behind TSMC
- Wall Street Journal – “US export controls: five years on”
- TechCrunch – “The chipmaking equipment no one talks about”
Dit artikel is gebaseerd op deze research.